به گزارش زمین خبر و به نقل از روابطعمومی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، مسیول امور پژوهش و مطالعات میراث زمینشناختی و ژیوپارک این سازمان به مروری بر ثبت جهانی ژیوپارک طبس و نقش سازمان متبوع خود در پتانسیلیابی و نظارت فنی بر امور ژیوپارکها در کشور پرداخت و گفت: ژیوپارک طبس پس از ژیوپارک جهانی قشم و ژیوپارک ارس، به عنوان سومین ژیوپارک جهانی ایران، رای مثبت شورای عالی ژیوپارکهای جهانی یونسکو را دریافت کرد و حکم تنفیذ ژیوپارک طبس پس از تایید هیات اجرایی یونسکو در بهار سال آینده صادر میشود.
به گفته دکتر نازنین بدری، پرونده درخواست عضویت ژیوپارک طبس در آذرماه سال ۱۴۰۰ پس از حدود پنج سال فعالیت مقدماتی و اجرای عملیات آمادهسازی زیرساختهای حفاظتی، تفسیری در ژیوسایت و آموزش توانمندسازی جوامع محلی، ارسال شد.
وی با بیان اینکه در شهریور ماه ۱۴۰۱ از طرف یونسکو ۲ ارزیاب جهانی، برای بازدید نهایی منطقه و ژیوسایتها به طبس سفر کردند؛ تصریح کرد: در جلسه شورای عالی ژیوپارکهای جهانی یونسکو در تاریخ ۱۷ آذر ماه ۱۴۰۱ با رأی قاطع تمامی اعضای شورا در جلسه کارت سبز یونسکو را دریافت و به عضویت در شبکه ژیوپارک های جهانی درآمد. حکم تنفیذ ژیوپارک طبس پس از تایید هیات اجرایی یونسکو در بهار سال آینده صادر میشود.
این کارشناس زمینشناسی تصریح کرد: سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی ایران پرسابقهترین سازمان در منطقه خاورمیانه از دیدگاه بررسیهای مربوط به میراث زمینشناختی بوده و نقش کلیدی و مهمی در سازماندهی و مدیریت مطالعات میراث زمینشناختی و ژیوپارک در کشور را بر عهده دارد و فعالیتهای مربوط به شناسایی و معرفی پدیدههای منحصربهفرد زمینشناختی و پتانسیل یابی ژیوپارک ها بهصورت سامانمند و منسجم در این سازمان در حال انجام است.
مسیول امور پژوهش و مطالعات میراث زمینشناختی و ژیوپارک سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور خاطرنشان کرد: این سازمان در سال ۱۳۸۸ در اطلس توانمندیهای ژیوپارک و ژیوتوریسم ایران پیشنهاد ۲۰ منطقه دارای پتانسیل برای راهاندازی ژیوپارک ملی وبینالمللی آورده که این فهرست در سال ۱۳۹۶ به ۳۲ منطقه اولویتدار برای معرفی ژیوپارکهای جهانی در ایران ارتقا یافت.
به گفته خانم بدری، طبس و ارس از جمله مناطقی بودند که برای اولین بار به عنوان مناطق دارای اولویت ژیوپارک جهانی از طریق سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور معرفی شدند.
وی با اشاره به اینکه نظارت علمی و فنی بر مطالعات ژیوسایتها و ارزیابی استاندار و اولویتبندی ژیوسایتها در ژیوپارک طبس توسط سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور انجام شده، تصریح کرد: همچنین انجام آموزش اصول و مفاهیم ژیوپارک و توانمندسازی مدارس در محدوده ژیوپارک طبس با همکاری بخش خصوصی در مقاطع مختلف تحصیلی در روستاهای منطقه طبس صورت گرفت.
مسیول امور پژوهش سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور از سازمان متبوع خود به عنوان متولی ژیوپارکهای کشور یاد کرد و گفت: وظیفه ” شناسایی، معرفی مناطق مستعد ژیوپارک در کشور و نظارت فنی بر مطالعات زمینشناسی و شناسایی، معرفی و ارزیابی ژیوسایتها” بر عهده سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور است.
به گغته وی، پرونده درخواست ژیوپارکها پیش از ارسال به شورای عالی ژیوپارکهای یونسکو، علاوه بر تایید و امضای حاکمیت منطقه داوطلب، توسط رییس کمیته ملی علوم زمین و ژیوپارکها در کمیسیون ملی یونسکو (معاون وزیر و رییس سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور) تایید و از طریق کمیسیون ملی یونسکو ارسال میشود.
این کارشناس زمینشناسی با بیان اینکه ژیوپارک ابتکاری نو و مفهومی جامع در راستای حفاظت، آموزش و بهرهبرداری پایدار از داراییهای سرزمین با حضور فعال و مشارکت جامعه محلی است، خاطرنشان کرد: این داراییها میراث زمینشناختی (ژیوسایتها)، طبیعت و محیطزیست، میراث فرهنگی و تاریخی یک سرزمین را شامل میشود که دارای برنامههای مدیریتی، توسعهای و حفاظتی است.
خانم بدری، شرط مهم موفقیت یک ژیوپارک را وجود برنامه و راهبردهای مناسب و دقیق در مدیریت ژیوپارک عنوان کرد و گفت: این راهبردها منجر به حفاظت، بهرهبرداری صحیح، توانمندسازی جامعه محلی و توسعه پایدار میشود و ژیوپارکها در سطح شبکه ملی، شبکه منطقهای (مانند شبکه اروپایی یا شبکه آسیا- اقیانوسیه) و شبکه جهانی معرفی میشوند.
شایان ذکر است؛ طبق تعریف یونسکو ژیوپارک، قلمرویی با محدودههای کاملاً مشخص است که دارای مساحت کافی و پهناور باشد و برای توسعه اقتصادی منطقه بکار آید. این قلمرو، دارای تعداد مشخصی از سایتهای میراث زمینشناختی (در هر مقیاس) بااهمیت خاص علمی، زیبایی یا یگانگی بوده و نمایانگر یک ناحیه و تاریخ زمینشناختی، رویدادها یا فرآیندهای آن است. این ناحیه ممکن است علاوه بر اهمیت زمینشناختی دارای ارزش فرهنگی، تاریخی و باستانشناسی و بومشناختی نیز باشد. یک ژیوپارک ملی، با ایجاد زیرساختهای مناسب مدیریتی اداره میشود که اهداف گستردهای را برای توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی منطقه بکار میبندد.
گفتنی است، ژیوپارک طبس معروف به بهشت زمینشناسی ایران، در شمال غربی استان خراسان جنوبی دارای تنوع بالایی از پدیدههای کمنظیر زمینشناختی است. در این ژیوپارک، سیر تحولات کره زمین از بیش از ۵۴۰ میلیون سال پیش (پرکامبرین) تا حدود ۱۰۰ میلیون سال پیش (اوایل کرتاسه) را بدون کمترین وقفه زمانی میتوان مشاهده کرد، در حالی است که توالیهای دوران اول زمینشناسی (پالیوزوییک، ۵۴۰ تا ۲۵۰ میلیون سال پیش) آن در ایران و غرب آسیا بینظیر است. این ژیوپارک ۳ بخش مرکزی، دیهوک و دستگردان را در بر میگیرد. مرتفعترین نقطه ژیوپارک، کوه نایبند در جنوب آن و پستترین نقاط نیز بخشهای جنوبی پلایای طبس هستند.
پدیدههای زیبایی نظیر کویرهای گسترده، تپههای عظیم ماسهای ریگ شُتران، صحرای زیبای طبس و پلایاها با جاذبههای کم نظیر کویری و همچنین سرزمین آذرین پشته سیاه، درههای مشهور کال جنی، کال سردر و کال تفتو، چشمههای آبگرم، معادن نوین و کهن، ریختهای فرسایشی و زمینساختی از میراث زمینشناختی ژیوپارک هستند.
ژیوپارک طبس علاوه بر پدیده های کم نظیر و گاه بی نظیر زمین شناختی و دارا بودن جایگاه مهم در زمینشناسی ایران، پتانسیل های زیستمحیطی، تاریخی و فرهنگی فراوانی را نیز در خود جای داده است.
انجام مطالعات تفصیلی و مستندسازی ژیوسایتها، ارزیابی آنها و محدوده یابی و پتانسیل یابی ژیوپارک (به عنوان اولین گام و اقدام اساسی و ضروری در راه اندازی یک ژیوپارک) در سازمان زمین شناسی با درخواست حاکمیت محلی شروع میشود. انجام برنامههای مدیریتی، فعالیتهای تفسیری، آموزشی و حفاظتی و برنامههای توسعه اقتصادی جامعه محلی در ادامه توسط عوامل اجرایی ژیوپارک و با هماهنگی دستگاه های زیربط لحاظ صورت می گیرد.
متاسفانه در برخی مناطق کشور مشاهده میشود که با اتلاف سرمایه و وقت، پروژهها و طرحهای غیرکارشناسی تحت عنوان ژیوپارک به اجرا میرسند که نتیجهای عملی برای آن منطقه دربرنداشته و در نهایت به بایگانیها سپرده میشوند.
