ایران از جنبه زمینشناسی و با توجه به اکتشافات صورت گرفته، تا چه اندازه مستعد دارا بودن ذخایر لیتیوم است؟ آیا در همین دریاچه ارومیه لیتیوم داریم؟ اساسا لیتیوم در چه مناطقی شکل میگیرد؟
موضوع اکتشاف لیتیوم را من در گذشته با همکارانم در سازمان زمینشناسی آغاز کردم و به همین دلیل ایدههای خوبی در این مورد داریم.
ماده اولیه لیتیوم با سنگهای گرانیتی به اصطلاح رفیق است. در واقع ترکیب آب با گرانیتهایی که از مکانهای قارهای پدید میآیند، میتواند به تشکیل لیتیومِ سنگی منجر شود. به همین دلیل الان کشوری مانند استرالیا مشغول بهره برداری از لیتیوم سنگی (لیتیوم اولیه) است. کانی لیتیوم اولیه «اسپودومن» است که به صورت سنگی داخل گرانیتهاست.
تنوع گرانیت در کشور ما بسیار بالاست. منطقهای به نام سنندج- سیرجان داریم که در آن گرانیتِ زیادی دیده میشود. منطقه ارومیه- دختر هم میتواند گرانیت داشته باشد. در مناطقی از ایرانِ مرکزی نیز گرانیت داریم که ممکن است آنجا ماده اولیه لیتیوم شکل گرفته باشد.
در منطقه کلاردشت چطور؟
بله، در منطقه البرز هم گرانیت داریم. منتها مسیله اینجاست که این لیتیوم به دلایلی از جمله هوازدگی حل شده و همراه با نمکها و شورابهها و یا در داخل رسها شکل میگیرد. ما روی لیتیوم کار کردیم و متوجه شدیم حوزههای مشرف به پلایهها و گرانیتهای تیپ لیتیومدار که آب گرفته و پگماتیتی (نوعی سنگ آذری) شدهاند، مستعد دارا بودن لیتیوم هستند. مثلا گرانیتِ مشهد میتواند حاوی لیتیومهای اولیه باشد. همکاران ما در مشهد مناطقی را در کاشمر و سبزوار و تربت حیدریه با عیار خیلی خوبی مثلا بین ۵۰ تا ۴۰۰ PPM (گرم در تن) لیتیوم، گزارش کردهاند.
ما ۶۰ پلایه (کفه نمکی) در کشور داریم. پلایههایی که مشرف به سنگهای گرانیتی هستند مانند منطقه ارومیه- دختر یا سنندج- سیرجان یا بخشهایی از ایرانِ مرکزی که گرانیت داشتهاند، تجمیع شده و پلایهها شکل گرفتهاند، از جمله کویر حاجعلی قلی، تالاب گاوخونی و بخشهایی در کویر نمک کاشان به سمت مرنجاب. در این مناطق، گزارشهایی از وجود لیتیوم با عیارِ بالا گرفتیم. در خلیج پزم هم به این نتیجه رسیدیم که نمکهای آن ۴۰ گرم در تن، لیتیوم دارد.
اما در اطراف دریاچه ارومیه، سنگهای تغذیه کننده زیادی وجود ندارد و تنها در بخش شمالی آن یک کمربند است که گچ و نمک دارد. رودخانهای نیز از آن گذر میکند که به آجی چای –تلخ رود- معروف است. در این رودخانه، پتاس و نمک و گچ و امثال اینها وجود دارد. دوستان روی این منطقه کار کردند و متوجه شدند لیتیوم ندارد.
ما در سازمان زمین شناسی روی این موضوع کار کردیم اما به لیتیوم نرسیدیم. در آن منطقه جایی نبوده که از نظر سنگهای اولیه، تغذیه کننده لیتیوم باشد.
البته خوشبختانه در حال حاضر دو گواهی کشف لیتیوم در رزن و قهاوند در استان همدان صادر کردهایم که نیاز به فرآوری مناسب برای برداشت لیتیوم دارد. هر دو مجوز هم به بخش خصوصی داده شد.
ما باید از پتانسیلهای کشور استفاده کنیم. زمین شناسی ما با افغانستان یکی است و این کشور یکی از مناطق مهم لیتیوم دار دنیا محسوب میشود. البته این را در نظر بگیرید که آنالیز لیتیوم خاص است. باید حتما با فلیمفوتومتر اندازهگیری شود تا دقت و صحت لازم را داشته باشد.
وجود لیتیوم در ایران مزیت مهمی است، اما این طور نیست که هر جا کفه نمکی دیدیم، بگوییم آنجا لیتیوم دارد و یا فلان کشور مشغول بردن لیتیوم آن است.
ما گنبدهای نمکی زیادی در کشور داریم، اما کجای آنها لیتیوم داشته است؟
حتی میگویند در گنبدهای نمکی حتما اورانیوم است، در حالی که الزاما این طور نیست.
نه؛ اصلا چنین چیزی نیست. اورانیوم در فقط در گنبد نمکی گچینِ بندرعباس، آن هم به دلایلی خاص شکل میگیرد.
لیتیوم رادیواکتیویته است؟
خیر.
جزو فلزات سنگین محسوب میشود؟
خیر، ولی جزو فلزات است. البته لیتیوم مثل سنگ آهن و مس نیست که به صورت تودهای شکل بگیرد. در قالب رگههایی است که در جاهای مختلف شکل میگیرد. سازمان زمین شناسی باید اکتشافات موضوعی از این دست را انجام دهد. هرچند ما قبلا محک زدهایم.
با توجه به مطالعات شما، الان وضع کشور در ذخایر لیتیوم چطور است؟
ما لیتیوم در گرانیتهای غنی شده را به دست آوردیم، اما غنیشدگی اقتصادی هنوز به دست نیامده است و باید کار بیشتری در این مورد انجام بشود.
عیار اقتصادی لیتیوم چند گرم در تن است؟
معمولا از ۴۰ گرم در تن به بالا را حد اقتصادی میگیریم. ممکن است در بخشهایی از این میزان کمتر باشد که باید بالاتر برود تا توجیه داشته باشد. از طرفی، باید با کشورهایی که در بحث فرآوری تجربه دارند، ارتباط بگیریم، همان کاری که در مورد طلا کردیم. در بحث لیتیوم هم بایستی به صورت خاص با کارشناسانی که دستشان روانتر است، ارتباط برقرار کنیم.
مهد لیتیوم در دنیا کجاست؟
آرژانتین، بولیوی و شیلی. در استرالیا هم لیتیوم سنگی وجود دارد.
دانش فراوری کدام کشور بالاتر است؟
دانش فناوری استرالیا در لیتیوم سنگی خیلی خوب است، ولی در حوزه لیتیومهای شورابهای آرژانیتن، آمریکا و چین دانش بالایی دارند.
پرسشی هم در مورد مس و طلا داشتم. اخیرا گفته شده که در منطقه نهاوند ذخایر بسیار خوبی در حوزه مس و طلا داریم. به همین دلیل جوی هم در این شهرستان ایجاد شده و محلیها اجازه فعالیت معدنی را نمیدهند. ادعا شده که ذخایر مس نهاوند در حد منطقه سرچشمه است. شما این موضوع را تایید میکنید؟
این منطقهای که میگویید، منطقه عُشوند، در شهرستان نهاوند را خود ما در سازمان زمینشناسی کشف کرده بودیم و من طرح آن را به شرکت تهیه و تولید مواد معدنی بردم. در حال حاضر نیز برای این منطقه گواهی کشف صادر شده است. این منطقه جزو کمربند سنندج – سیرجان است که در آن مس پورفیری (مهم ترین منبع جهانی مس که منبع مهمی برای سایر فلزات به ویژه مولیبدن، طلا و نقره نیز محسوب میشود) نداریم. مسهای پورفیری در منطقه ارومیه- دختر است. در کمربند سنندج – سیرجان یک سری مواد معدنی خاصی داریم که غنیشدگیهایی از آنها در مناطقی مانند عُشوند در نهاوند اتفاق افتاده است. البته ذخایر کوچکی هستند، اما میتوان مس، آهن و طلا را در آنها ردیابی کرد. طلای تیپ کوهزایی در مناطقی از کمربند سنندج – سیرجان مانند سقز کشف شده، بنابراین این اتفاق میتواند در مناطق دیگری از این کمربند نیز افتاده باشد. البته این به معنای وجود ذخایر عظیم طلا و مس نیست. محدوده ای بوده که گواهی کشف آن هم در استان داده شده است. بنابراین میزان آن در حدی بوده که استان میتوانسته مجوزهای لازم را صادر کند.
منبع: پایگاه خبری بیرونیت